Kobkobieta w językowym obrazie świata serbskich pieśni hajduckich

Abstrakt

Głównym problemem niniejszej pracy jest archetyp kobiety w serbskich pieśniach hajduckich. Tradycyjnie te pieśni epickie kojarzone są z postaciami męskimi, będące emanacją patriarchalnej, wojowniczej subkultury hajduckiej. Interesującą autora kwestią jest jak w jej obrębie przedstawiana jest kobieta – jakie cechy reprezentuje, gdzie umiejscowiona jest w zbiorowych wyobrażeniach ludu, w jakiej relacji znajduje się względem bohaterów męskich. Temat ten autor uznał ze istotny, ze względu na rosnące znaczenie badań z zakresu gender studies oraz podkreślanie marginalizowanej w tradycyjnych badaniach, narracji feministycznych w zakresie serbskiej kultury tradycyjnej. Przyjęta dla pracy badawczej metodologia zakłada analizę wybranych tekstów serbskich pieśni hajduckich pod kątem wątków kobiecych. Do klasyfikacji i interpretacji pozyskanych wyników została wykorzystana przede wszystkim dwie podstawowe metody. Pierwsza z nich to forma badań nad pieśniarstwem ludowym polegająca na wyodrębnianiu tzw. „mask” bohaterów epickich, zaczerpnięta z prac prof. Boška Suvajdžicia. Drugą natomiast stanowi metoda zapoczątkowana przez polskich badaczy szkoły lubelskiej, analiza tzw. Językowego Obrazu Świata, opierająca się na badaniach chociażby Jerzego Bartmińskiego, Renaty Grzegorczykowej czy Janusza Anusiewicza. Badanie wykazało znaczną binarność figur kobiecych w analizowanych pieśniach. Przypadały one albo pozytywnemu wartościowaniu moralnemu, jeśli wpisywały się w patriarchalny model kultury, wspierając męskiego bohatera, tudzież negtywny, jeśli dokonywały w jego obrębie transgresji, niejednokrotnie podążąjąc za własnymi pragnieniami. Przyjęty model wynika przy tym z charakterystyki ludowej kultury serbskiej w omawianym okresie. Autor niniejszego tekstu wskazuje na fakt, iz obrany kierunek badań, wydaje się być niezwykle perspektywiczny w świetle coraz wyraźniejszego zwrtotu feministycznego oraz poszukiwania nowych form interpretacyjnych, w obrębie badań nad tradycyjną kulturą serbską czy słowiańską w ogóle. Potencjał prezentuje chociażby możliwość analizy porównawczej podobnych wątków w różnych tradycjach słowiańskich.